Rocket Internet, girişim geliştirme alanındaki en öğretici vakalardan biri; başarısız olduğu için değil, yanlış yerde yanlış şeyde başarılı olduğu için. Bir girişim geliştiricinin gözüyle bakıldığında yükselişi ve düşüşü, hırs üzerine bir uyarı hikâyesinden çok, bir bahisler portföyü ile kendi kendini katlayarak büyüyen bir sistem arasındaki farka dair net bir derstir.
Rakamlarla düşüş
2014’te Frankfurt’taki halka arz gününde Rocket Internet yaklaşık 6,7 milyar avroluk (yaklaşık 8 milyar dolar) zirve değerlemeye ulaştı. 2020’de borsadan çekildiğinde ise piyasa değeri 2,6 milyar avro civarına gerilemişti; bu, halka açık geçen altı yılda değerinin kabaca %60’ını kaybetmesi demekti. Hisseler halka arz fiyatının oldukça altında işlem görüyordu ve geri alım, hisse başına yasal asgari tutar olan 18,57 avrodan teklif edildi. Halka açık yatırımcılar için sessiz ve sancılı bir kapanıştı.
Şirket ortadan kaybolmadı. 2020’deki borsadan çekilmenin ardından Oliver Samwer kontrolü pekiştirdi; 2022’de grup, Elliott Management’ın yaklaşık %20’lik payını hisse başına 35 avrodan satın aldı ve 2023’ün ortasına gelindiğinde Samwer ailesi Global Founders üzerinden yaklaşık %83’lük paya sahipti. Rocket Internet fiilen özel bir aile yatırım aracına dönüştü: hayattaydı, ama bambaşka bir sahnede.
Balon neden söndü?
Dört yapısal neden öne çıkıyor ve her biri, bir girişim geliştiricinin yapmak zorunda olduğu bir tercihe doğrudan karşılık geliyor.
1. Model, tasarımı gereği kopyala-yapıştır üzerine kuruluydu
Rocket’ın DNA’sında icat değil, taklit hızı vardı. Amazon, Uber, Uber Eats ve Airbnb’nin klonlarını saat gibi düzenli biçimde üretti. Bu hızlı ölçek sağladı; ancak hiçbir zaman savunulabilir bir teknolojik hendek (moat) inşa etmedi. Her klon, kaderi uygulamaya bağlı yeni bir bahisti ve bir sonraki şirketin miras alabileceği pek az şey bırakıyordu.
2. Birim ekonomi hiçbir zaman dengelenmedi
Bu, kendi işimize en yakın kısım. 2014’teki halka arzın ardından kamuoyunun yakın takibi, net aktif değer ile piyasa değeri arasındaki farkı gözler önüne serdi. Artan müşteri edinme ve lojistik maliyetleri, portföyün genelinde birim ekonomiyi baskıladı. Model “önce büyüme, kârlılık sonra” idi ve şirketlerinin çoğu için o “sonra” hiç gelmedi.
3. Portföy dağınıktı
Gerçek kazananlar vardı (Zalando, HelloFresh, Delivery Hero), ancak birçok girişim kapatıldı ya da zararına satıldı (Wimdu ve Lendico bunlar arasında). “200’ü aşkın şirket kur ve birkaçının tutmasını um” stratejisi, özel sermaye elinde savunulabilir bir yaklaşımdır. Halka açık piyasaların çeyreklik baskısı altında ise gürültü gibi görünüyordu.
4. Yanlış kostümü giymişti
En çarpıcı itiraf şirketin kendisinden geldi: halka açık piyasaların dışında, sermaye piyasalarının geçici koşullarından bağımsız olarak uzun vadeli gelişime odaklanabilecekti. Tercümesi şu: halka açık piyasa, uzun vadeli ve yüksek varyanslı bahisler yapan bir holding için yanlış kıyafetti. Yatırımcılar çeyreklik kanıt istiyordu; modelin ise yıllara ihtiyacı vardı.
Balon patlamadı. Şirket yalnızca yanlış sahnedeydi ve sonunda o sahneden indi.
Asıl ders: portföy değil, omurga inşa edin
Rocket teknik olarak yetkin bir girişim geliştiriciydi: 200’ü aşkın şirket, 2018’deki zirvesinde 42.000’den fazla çalışan. Başarısızlığın nedeni yetkinlik değildi. Dağıtımın altyapının önüne konması ve şirketleri birbirine bağlayan ortak bir katmanın olmamasıydı. Her klon bir adaydı. Katlanarak büyüyen hiçbir şey yoktu.
Pionr’da çizdiğimiz çizgi tam olarak bu. Birbirinden bağımsız bahisler başlatıp sıra dışı bir başarı ummuyoruz. Bir distribütörü çapa olarak alıyor, arkasındaki işletmeleri tek bir ortak altyapıya bağlıyor ve her yeni finansal ürünü (tahsilat, ödeme kabulü, tedarikçi finansmanı) aynı ağ üzerinden dağıtıyoruz. Her girişim, bir sonrakinin edinme maliyetini düşürüyor. Asıl varlık ağın kendisi ve katlanarak büyüyor. Rocket bir portföy kurdu; biz bir omurga inşa ediyoruz.
İkinci ders: yapı stratejiyi izler
Rocket’ın son kararı, en aydınlatıcı olanıydı: borsadan çekildi. Gözden kaçmış varlıkları uzun vadeli değere dönüştürmek, çeyreklik raporlamayla pek bağdaşmaz. Bu, halka açık piyasalar hakkında bir hüküm değil; sermaye yapısının modelle örtüşmesi gerektiğine dair bir hatırlatma. On yıllar ölçeğinde düşünen bir girişim geliştiricinin, buna izin veren bir sahneye ihtiyacı vardır.